"De noordelijke Westhoek is de kiekendiefhoofdplaats van Vlaanderen"

Erik Wauters van Natuurwerkgroep De Kerkuil kent (bijna) elke bruine kiekendief in de regio. De redactie van Tij-dingen kon deze expert strikken voor een gesprek. Gelukkig is Erik niet zo schuw als zijn favoriete roofvogel.

Tij-dingen: Hoe herken je een bruine kiekendief in vergelijking met ‘klassieke’ roofvogels zoals de buizerd of torenvalk?

Erik Wauters: "De bruine kiekendief is een middelgrote roofvogel. Hij lijkt een beetje op de buizerd, maar heeft smallere vleugels en een langere staart. Het mannetje heeft 3 typische kleuren: een bruin lijf en witte vleugels met zwarte handpennen (uiteinden). Het wijfje is volledig melkchocoladebruin met witte kruin en keel. Een buizerd is compacter, heeft een kortere staart en bredere vleugels. In tegenstelling tot de buizerd heeft de kiekendief geen strepen in zijn verenkleed."

T-d: Welke gedragskenmerken (vluchtstijl, jachtgedrag) vallen het meest op als je hem in de polder ziet?

Erik: "De kiekendief zweeft terwijl hij jaagt, een paar meter boven de grond. Hij legt zo grote afstanden af. Op zoek naar prooien. Vooral muizen en ratten. Typisch voor de kiekendief is dat hij heen en weer schommelt tijdens de vlucht. Hij kan ook ineens 180 graden draaien wanneer hij een prooi ziet of hoort. De kiekendief jaagt niet alleen op zicht, maar heeft ook een uitstekend gehoor."

T-d: Welke gebieden in en rond Koksijde zijn vandaag het belangrijkst voor de bruine kiekendief?

Erik: "Ongeveer de helft van de populatie in de Westhoek nestelt zich in riet. In Koksijde zijn er geen rietvelden die groot genoeg zijn. In onze gemeente vinden we de kiekendief wel op akkers: in maaigras, tarwe of gerst. Hoewel gras eigenlijk niet geschikt is. Kiekendieven maken daar een nest omdat gras het eerste is dat groeit wanneer ze terugkeren uit het zuiden rond april."

T-d: Kiekendieven zorgen goed voor hun jongen?

Erik: "In het begin blijft het vrouwtje op het nest, het mannetje komt haar dan voederen. Een heel bijzonder ritueel. Wanneer het mannetje het nest nadert, maakt hij een typisch geluid waardoor het vrouwtje opvliegt. In de vlucht draait ze zich op haar rug, neemt de prooi uit de klauwen van het mannetje en keert terug naar haar nest. Wanneer de jongen ouder zijn, brengen zowel het mannetje en het vrouwtje voedsel. Ze droppen dan de prooi in het nest en vliegen dan terug weg."

T-d: Hoe gaat het momenteel met de populatie bruine kiekendief in de Westkustpolders?

Erik: "De populatie doet het goed in onze streek. De noordelijke Westhoek is met 130 koppels de kiekendiefhoofdplaats van Vlaanderen. Het gaat om 60 tot 75 procent van het totaal in Vlaanderen. 'Onze' jongen verspreiden zich zelfs naar de rest van Vlaanderen. Dat zien we aan de ringen."

T-d: Wat betekent de aanwezigheid van bruine kiekendieven voor landbouwers?

Erik: "Landbouwers hebben geen last van deze roofvogel. Integendeel. Ze jagen op muizen en (kleine) ratten, ze doen dus aan ongediertebestrijding. Ze houden ook duiven weg van de akkers. Een zegen voor landbouwers, want eens de rijpe tarwe platvalt door een zomerstorm of windhoos, verorberen duiven anders massaal de oogst."

T-d: Wat maakt de bruine kiekendief volgens jou tot een ambassadeur van de poldernatuur?

Erik: "De roofvogel heeft geschikte broedplaatsen, een goed jachtgebied, voldoende voedsel en een rustplek nodig. Als rustplek verkiest hij een klein landschapselement: een struikje, soms ook een paaltje. Grachten met rietkragen, daar houdt hij van. Er moet voldoende voedsel aanwezig zijn: muizen, ratten, kleine rietvogels, de jongen van een meerkoet. Zijn die er allemaal? Dan doet de kiekendief het goed. Het is namelijk een paraplusoort."

T-d: Hoe kunnen inwoners van Koksijde de soort zelf waarnemen en tegelijk verstoring vermijden?

Erik: "Je ziet hem het gemakkelijkst wanneer hij jaagt. Een herkenbaar V-silhouet dat schommelt boven de akkers. De kiekendief is heel schuw - een beetje zoals een reiger. Vanaf het moment dat hij een silhouet ziet, vliegt hij weg. Als ik een kiekendief zie, blijf ik in mijn camper zitten. Meteen ook een goede tip: blijf in je auto zitten als je hem ziet. Of blijf rustig verder fietsen of wandelen. Als je stopt, ben je gezien. Letterlijk. Heb je een vermoeden van een nest? Ga er niet zelf naartoe, maar verwittig ons."

T-d: Kiekendieven overwinteren niet bij ons?

Erik: "Klopt. Ze trekken naar het zuiden vanaf eind september, begin oktober. En keren dan tegen april terug. Af en toe blijft er wel eentje overwinteren, maar de meeste vogels vertrekken. Het noorden van Senegal is hun favoriete bestemming. Al merken we dat er steeds meer kiekendieven in Spanje blijven hangen. Dat heeft waarschijnlijk met de klimaatopwarming te maken. Het gebeurt ook dat kiekendieven uit het hoge noorden naar onze streek afzakken tijdens de winter. Een beetje vergelijkbaar met het roodborstje. De meeste roodborstjes die je in de winter ziet, hebben Scandinavische roots."

T-d: Jullie werken nauw samen met landbouwers?

Erik: "Inderdaad. We betreden nooit een veld of akker zonder hun toestemming. Zelfs overvliegen met drones, doen we niet zonder hen vooraf te contacteren. Die drones zijn een enorme vooruitgang. Vroeger moesten we met 3 medewerkers zijn om een nest te kunnen lokaliseren, een soort van driehoeksmeting eigenlijk. Nu lukt dat met 1 iemand die een drone bestuurt. We hebben 4 kleine drones en 1 professioneel model, met telezoomlens en warmtecamera. Onze verantwoordelijke, Wim Bovens, heeft een licentie. Die drone kan vanop 90 meter in een nest kijken. Wat er ook nog bijzonder aan is? De drone heeft een alarmsysteem. Stel dat een vrouwtje zich bedreigd voelt op haar nest en de drone aanvalt, dan schiet dat ding ineens 90 of 100 meter omhoog. De jongen worden ook geringd om wetenschappelijke data te verzamelen. Vroeger gebeurde dat zelfs met kleurtags. Zo konden we de kiekendieven makkelijk volgen. Maar dat project werd stopgezet door het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO)."