Op bedevaart in het spoor van Willibrordus en Garembertus
Kom op maandag 25 mei om 9.30 uur naar de Sint-Willibrorduskerk en stap mee naar de put. Daar vindt een eucharistieviering plaats.
Op pinkstermaandag houden we een eeuwenoude traditie in ere in Wulpen. De bedevaart naar het Sint-Willibrordusputje is tijdloos, net als de legende die aan de basis ligt. Wist je dat de bedevaart ontstond rond 1657 en dat de wortels van het Sint-Willibrordusputje teruggaan tot in de 7e eeuw?
Vroeger combineerden we deze bedevaart met de kermis in Wulpen. Die traditie leeft voort, want de gemeente trakteert elke pelgrim nadien op een drankje. Je bent welkom op maandag 25 mei om 9.30 uur naar de Sint-Willibrorduskerk - stap mee naar de put. Daar vindt een eucharistieviering plaats.
Wie was het nu?
Willibrordus leefde van 658 tot 739, toen lag er een Merovingische nederzetting in het huidige Koksijde. Ook in Wulpen was er toen bewoning. En hoewel de kerk in Wulpen is gewijd aan Willibrordus, is hij er wellicht nooit geweest. Willibrordus kwam uit Noord-Engeland en staat bekend als de apostel van de Friezen - die leefden toen nog langs de hele Nederlandse kust. Hij begon zijn kersteningsmissie rond 690. Volgens de overlevering genas Willibrordus zieken en liet hij een bron ontstaan door met zijn staf op de grond te slaan.
Minstens even opmerkelijk: voor de 17e eeuw heette het bekende putje het Garembertusputje, naar een kluizenaar uit Wulpen die eeuwenlang werd vereerd als zalige. Rond de waterput ontstonden processies en ommegangen tegen pest en cholera. Het is pas na 1620, na de komst van een reliek van Willibrordus, dat het putje een nieuwe naam kreeg. Zo belandde Garembertus (ca. 1084-1141) in de vergeethoek.
Brabant, (Nederlands) Limburg en Antwerpen
Waar hij en zijn gezellen in het begin werkten, is niet bekend. Mogelijk waren ze actief in Vlaanderen en Brabant. De vele Willibrordusputjes in Noord-Brabant (10), Nederlands en Belgisch Limburg (6) en Antwerpen (3) wijzen daarop. Volgens Gottschalk begon Willibrordus zijn missionering op het eiland Wulpen voor hij naar Walcheren trok.
Dat verdwenen eiland lag in de monding van de Westerschelde, tussen Walcheren en het huidige westen van Zeeuws-Vlaanderen. Dat eiland was welvarend in de 13e eeuw, maar verdween − vermoedelijk − door een stormvloed.
Garembertus: belangrijk in onze streek
Garembertus was een tijdgenoot van Norbertus (ca. °1080), de stichter van de Norbertijnenorde en van Ligerius (ca. °1080), een bekende kluizenaar in Koksijde.
Net als Ligerius koos Garembertus voor een kluizenaarsbestaan. Tijdens zijn leven kreeg Garembertus van Wulpen veel faam en na zijn dood werd hij uiteindelijk zalig verklaard. Ondanks de status van enige zalige Koksijdenaar is hij niet meer bekend in zijn geboortestreek. Zijn ouderlijk huis lag nochtans in Wulpen, met vlakbij een waterput…
Na zijn overlijden ontstond een volkstoeloop naar dat putje. Met processies erbovenop. Vanuit de kerk van Wulpen, sinds 1135 bediend door de monniken van de Sint-Niklaasabdij van Veurne, trokken de mensen rond dat putje.
Zo ontstond een jaarlijkse ommegang die eindigde met de zegening van het water door de pastoor. Mensen kwamen aan de bron water putten, dronken het en gebruikten het als afweermiddel tegen ziekte. Eeuwenlang werd de zalige Garembertus vereerd in Wulpen.
Wanneer werd de put van Garembertus dan de put van Willibrordus? Dat moet na 1620 en voor 1651 zijn gebeurd. Wellicht toen Wulpen een reliek van de heilige Willibrordus ontving.
Zo werd het kapelletje en Garembertusputje de Willibrorduskapel en -put, al werd Garembertus nog lange tijd door het volk vereerd.
Het valt wel op dat Willibrordus alleen in Wulpen aangeroepen wordt tegen de pest en de cholera. De specialiteiten van Willi waren huidziekten, epilepsie, koorts-, zenuw- en spierziekten. Bevoegdheden die hij overerfde van zijn voorganger.
Levensloop Garembertus
Als zoon van een bemiddelde herenboer in Wulpen loopt hij rond 1100 school aan het Sint-Walburgakapittel. Het kluizenaarsbestaan spreekt hem meer aan en hij trekt naar Frankrijk.
Daar komt hij terecht in Bony (departement Aisne, regio Hauts-de-France) waar zich een gemeenschap rond hem vormt en hij een abdij sticht in het naburige Gouy.
Zijn zus sluit zich ook bij hem aan, maar die vrouwelijke vleugel wordt door de norbertijnen niet lang gedoogd. Garembertus overlijdt in een geur van heiligheid in Bony, dat dorp erkent hem als hun stichter.
In Wulpen bleef zijn levensverhaal niet onopgemerkt en hij werd er vereerd bij een kapel vlakbij een waterput bij de ouderlijke hoeve.
Tot in de eerste helft van de 17e eeuw de relieken van Willibrordus in Wulpen aankwamen en Garembertus aan de kant werd geschoven.
Met dank aan J. Ameeuw en Tussen IJzer en Schreve