Toen het hout opraakte: de energieoplossing van de Duinenabdij
Zucht jij soms wanneer je jouw energiefactuur krijgt? 7 eeuwen geleden hadden de monniken van de Duinenabdij hetzelfde probleem. Hun belangrijkste brandstof, hout, werd schaars en duur.
Studente geschiedenis Emma Backers (UGent) zoekt voor haar masterproef uit hoe de abdij dat oploste.
Moeren als oplossing
Brandstof was van levensbelang voor een middeleeuwse abdij. Hout was toen de belangrijkste energiebron: het werd gebruikt om te koken, voor verwarming en voor ambachtelijke activiteiten.
Na eeuwen van intensieve ontbossing werd hout steeds moeilijker te verkrijgen. Ergens in de 14e eeuw moesten ze in de Duinenabdij op zoek naar een alternatief. Ze vonden het in de moergronden rond Veurne. Daar staken de monniken veen, droogden het tot turf en stookten dat. Er zit trouwens veen in grote delen van de ondergrond van de kustvlakte. Zo werd er ook veel blootgelegd bij de huidige opgravingen voor de uitbreiding van Koksijde Golf ter Hille.
Een turfspade uit de site van de Duinenabdij (Abdijmuseum Ten Duinen).
30 akten, veen antwoorden
Emma Backers reconstrueert die overstap dankzij een 30-tal verkoopakten uit de periode 1337-1364, bewaard in het Grootseminarie Brugge. De akten tonen precies waar de abdij grond kocht (vaak rond de parochie Sint-Niklaas-Bewesterpoort), hoeveel ze betaalde en welke namen steeds terugkeren.
Landeigenaar Thorrec van Den Brouke duikt regelmatig op. Een kaartboek uit 1709 hielp Emma om de percelen zelfs ruimtelijk te lokaliseren.
Waarom veen ontginnen?
Waarom de abdij precies toen overschakelde, blijft een raadsel. Misschien werd hout te duur. Misschien speelde het klimaat mee. Met de Kleine IJstijd in aantocht daalden de temperaturen en werd de vraag naar hout groter. Of had de abdij pas onder abt Lambert Uppenbroeck genoeg geld om turf te kopen?
Emma zoekt verder, ook in de abdijkroniek die Adriaan de But in de 15e eeuw schreef. Maar het juiste antwoord blijft nog verborgen in het moeras van de tijd. Vanaf ca. 1370 loste de Duinenabdij het brandstofprobleem op door een groot bosgebied te kopen bij Vleteren. Dat zorgde meteen ook voor constructiehout.
Op dit kaartje uit 1709 geeft nr. 16 de "Priestersmeet" van de Duinenabdij aan (Grootseminarie Brugge - © foto Algemeen Rijksarchief).
Les voor vandaag
Schaarse brandstof, stijgende prijzen, een noodzakelijke omschakeling: het verhaal van de Duinenabdij klinkt verrassend actueel. Het onderzoek toont hoe mensen het landschap eeuwenlang vormden tot het landschap dat we vandaag kennen.
Wat is turf?
Turf is gedroogd veen dat als brandstof kan worden gebruikt. Het gebruik van veen als brandstof is erg oud. De Romein Plinius de Oudere beschreef in 'Naturalis historia' dat de Chauken (Germaanse stam) van modder ballen draaiden en die als brandstof gebruikten.
Toen in de middeleeuwen de stedelijke bevolking in Noordwest-Europa alsmaar bleef groeien en hout steeds schaarser werd, kwam turf als brandstof in gebruik. Op grote schaal. Niet alleen voor huisgebruik, maar ook door ambachtslieden en bij industriële activiteiten.
